Türkiye’de Mevduat Dolarizasyonunun Makroekonomik ve Finansal Belirleyicileri: ARDL Temelli Bir İnceleme

Özet

Amaç – Türkiye’de mevduat dolarizasyonunun makroekonomik ve finansal belirleyicilerini ortaya koymak ve döviz talebinin uzun dönem dinamiklerini analiz etmektir. Çalışma, enflasyon, jeopolitik risk, finansal gelişmişlik, enerji ticareti, CDS primi, döviz kuru ve politika faizinin dolarizasyon üzerindeki etkilerini bütüncül bir çerçevede inceleyerek literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Yöntem – 2013M08–2025M04 dönemine ait aylık veriler kullanılarak Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (ARDL) modeli, Pesaran ve Shin (1998) temel alınarak oluşturulmuş; değişkenler arasındaki uzun dönem ilişki ise Pesaran, Shin ve Smith (2001) tarafından geliştirilen sınır testi (bounds test) yaklaşımı ile analiz edilmiştir.
Bulgular – Sonuçlar, dolarizasyon ile makroekonomik ve finansal değişkenler arasında anlamlı bir uzun dönem eşbütünleşme ilişkisi bulunduğunu göstermektedir. Uzun dönemde finansal gelişmişlik, CDS primi ve politika faizinin dolarizasyonu artırdığı; diğer değişkenlerin etkilerinin istatistiksel olarak anlamlı bulunmadığı belirlenmiştir. Hata düzeltme terimi (ECT) katsayısına göre, meydana gelen sapmaların yaklaşık %7,8’inin her dönemde sönümlendiğine işaret etmekte olup, modelin uzun dönem dengeye istikrarlı bir şekilde yakınsadığını ortaya koymaktadır.
Tartışma – Bulgular, Türkiye’de mevduat dolarizasyonunun hem makroekonomik istikrarsızlık hem de kurumsal ve finansal kırılganlıklarla birlikte işleyen çok boyutlu bir mekanizma olduğunu göstermektedir. Finansal derinleşmenin dolarizasyonu azaltmak yerine artırıcı etki üretmesi, politika yapıcılar için önemli bir risk alanına işaret etmektedir. Sonuçlar, dedolarizasyon için fiyat istikrarı, güven kanalı ve kurumsal çerçevenin eş zamanlı güçlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.