Sağlık Çalışanlarında Psikososyal Risk Etmenleri ve Mental Sağlık Durumu ile İlişkisi

Özet

Amaç – Bu araştırma, sağlık sektörü çalışanlarının maruz kaldığı psikososyal risk etmenlerini belirlemek, bu etmenleri sosyo-demografik değişkenler açısından nicel yöntemlerle analiz etmek ve psikososyal risk maruziyeti ile mental sağlık durumu arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem – İstanbul Anadolu Yakasındaki sağlık tesislerinde görev yapan 345 sağlık çalışanının katıldığı, kesitsel (cross-sectional) tasarımda nicel bir araştırmadır. Psikososyal risk düzeyi Kopenhag Psikososyal Risk Ölçeği (COPSOQ-II; 69 madde, 20 alt boyut) ile, mental sağlık durumu ise Genel Sağlık Anketi-12 (GHQ-12; 0–36 Likert puanlama, kesme noktası ≥13) ile değerlendirilmiştir. Veriler bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü ANOVA, Kruskal-Wallis H ve ki-kare analiziyle incelenmiş; normallik çarpıklık-basıklık katsayılarına dayandırılmıştır.
Bulgular – Katılımcıların %52,8'i vardiyalı çalışmakta, %58,8'i gece vardiyasında görev yapmaktadır. GHQ-12 ortalama puanı 32,42 ± 5,55 olup 0–36 aralığındaki ≥13 kesme noktasının belirgin biçimde üzerindedir. Gece vardiyasında çalışanların GHQ-12 puanı (Ort.=33,12) ve iş kazası geçirenlerin GHQ-12 puanı (Ort.=34,51) genel ortalamaya kıyasla daha yüksek bulunmuştur. Erkek çalışanların bilişsel ve duyusal talep puanları kadın çalışanlardan anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (p<0,05). Nicel talepler, bilişsel talepler, duygusal talepler, rol çatışması, liderlik kalitesi, geri bildirim ve iş güvencesizliği ile GHQ-12 puanları arasında anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,05).
Tartışma – Psikososyal riskler ile mental sağlık durumu arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Gece vardiyası ve iş kazası deneyimi daha yüksek psikolojik yük düzeyleriyle ilişkili bulunmuştur. Sağlık kurumlarında düzenli COPSOQ tabanlı psikososyal risk taraması, liderlik eğitimleri, adil vardiya planlaması ve kurumsal psikolojik destek programlarının hayata geçirilmesi önerilmektedir.