ETİK İLKELER VE YAYIN ETİĞİ POLİTİKASI

  1. Amaç ve Dayanak

İşletme Araştırmaları Dergisi (Journal of Business Research–Türk), bilimsel yayıncılık süreçlerinin dürüstlük, tarafsızlık, şeffaflık, hesap verebilirlik ve akademik kayıt bütünlüğü ilkelerine uygun biçimde yürütülmesini temel kabul eder. Derginin yayın etiği politikası; yazarlar, editörler, alan editörleri, hakemler, yayın kurulu üyeleri ve yayıncı dâhil olmak üzere yayın sürecine katılan bütün tarafların etik görev ve sorumluluklarını kapsar.

Dergi, yayın etiği uygulamalarında Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından geliştirilen temel uygulamaları, rehberleri ve akış şemalarını; ayrıca DOAJ tarafından yayımlanan “Şeffaflık ve Akademik Yayıncılıkta En İyi Uygulama İlkeleri”ni yol gösterici kaynaklar olarak kabul eder. Bu ifade, derginin COPE üyesi olduğu anlamına gelmez.

Bu politika; gönderim, ön değerlendirme, hakemlik, editoryal karar, yayın ve yayın sonrası süreçlerin tamamına uygulanır. Özel sayılar, davetli makaleler ve diğer bütün akademik içerikler de aynı etik ilkelere tabidir.

  1. Yayın Etiğinin Temel İlkeleri

İşletme Araştırmaları Dergisi aşağıdaki temel ilkeleri benimser:

  • Akademik dürüstlük ve bilimsel kayıt bütünlüğü
  • Editoryal bağımsızlık ve tarafsızlık
  • Çift taraflı kör hakemlik
  • Yazar, hakem ve editör bilgilerinin gizliliği
  • Araştırma katılımcılarının haklarının korunması
  • Şeffaf yazarlık ve katkı beyanı
  • Çıkar çatışmalarının açıklanması ve yönetilmesi
  • Veri, yöntem ve bulguların doğru ve dürüst biçimde raporlanması
  • Fikrî mülkiyet ve telif haklarına saygı
  • Etik ihlal iddialarının tarafsız biçimde incelenmesi
  • Hatalı akademik kayıtların zamanında düzeltilmesi
  • Eşitlik, çeşitlilik ve kapsayıcılık
  • Yayın kararlarının mali, ticari, siyasi ve kişisel etkilerden bağımsız olması

Editoryal kararlar yalnızca makalenin bilimsel niteliği, özgünlüğü, yöntemsel yeterliliği, etik uygunluğu, derginin amaç ve kapsamına katkısı ve anlatım açıklığı dikkate alınarak verilir. Yazarların uyruğu, etnik kökeni, cinsiyeti, cinsel yönelimi, dinî veya siyasi görüşü, kurumu, akademik unvanı ya da benzeri kişisel özellikleri editoryal kararları etkileyemez.

  1. Yazarların Etik Sorumlulukları

İşletme Araştırmaları Dergisine çalışma gönderen yazarların aşağıdaki etik sorumluluklara uymaları gerekir.

3.1. Özgünlük

Gönderilen çalışma özgün olmalı ve bilimsel literatüre açık bir katkı sunmalıdır. Yazarlar başka kaynaklardan yararlandıklarında ilgili kaynaklara doğru ve eksiksiz biçimde atıf yapmalıdır.

Kaynak göstermeden metin, fikir, yöntem, veri, tablo, şekil veya görsel kullanılması intihal olarak kabul edilir. Başka bir dilde yayımlanmış bir metnin kaynak gösterilmeden çevrilerek kullanılması da intihal kapsamındadır.

Yazarların kendi önceki çalışmalarından yaptıkları aktarımlar da uygun biçimde kaynaklandırılmalıdır. Önceki bir çalışmanın önemli bölümlerinin yeni ve özgün bir katkı sunulmadan yeniden kullanılması metin geri dönüşümü veya öz-intihal olarak değerlendirilir.

3.2. Eş Zamanlı Gönderim ve Mükerrer Yayın

Bir çalışma aynı anda birden fazla derginin değerlendirme sürecinde bulunamaz. Başka bir dergide yayımlanmış veya yayımlanmak üzere kabul edilmiş bir çalışma İşletme Araştırmaları Dergisine gönderilemez.

Gönderilen çalışma bir tezden, bildiriden, projeden, ön baskıdan veya daha önce kamuya açıklanmış bir araştırma raporundan üretilmişse bu durum başlık sayfasında açıklanmalıdır. Önceki metne gerekli atıflar yapılmalı ve makalenin önceki sürümden hangi yönleriyle farklılaştığı gerektiğinde editöre bildirilmelidir.

Aynı araştırmanın sonuçlarının, bilimsel gerekçe olmaksızın birden fazla makaleye bölünmesi “dilimleme yayın” olarak değerlendirilir ve kabul edilmez.

3.3. Verilerin ve Bulguların Doğruluğu

Yazarlar, araştırma verilerini doğru, eksiksiz ve yanıltıcı olmayacak biçimde raporlamalıdır. Aşağıdaki uygulamalar ciddi etik ihlal olarak kabul edilir:

  • Hiçbir araştırmaya dayanmayan veri veya bulgu üretmek
  • Araştırma verilerini değiştirmek veya çarpıtmak
  • İstenen sonucu elde etmek amacıyla gözlem ya da değişkenleri gerekçesiz biçimde çıkarmak
  • Bulguları seçici biçimde raporlamak
  • İstatistiksel analizleri yanıltıcı biçimde sunmak
  • Görsel, tablo veya şekilleri bilimsel anlamı değiştirecek biçimde manipüle etmek
  • Etik kurul belgesi, katılımcı bilgisi veya araştırma kaydı üzerinde değişiklik yapmak
  • Sahte katılımcı, sahte veri veya sahte belge kullanmak

Yazarlar, verilerin toplanması, saklanması, işlenmesi ve paylaşılması sırasında ilgili mevzuata, etik kurul kararına, katılımcılara verilen güvencelere ve kişisel verilerin korunması ilkelerine uymalıdır.

3.4. Ham Verilerin Saklanması ve Sunulması

Editörlük, değerlendirme sırasında veya yayımdan sonra araştırmanın doğrulanması amacıyla yazarlardan anonimleştirilmiş ham verileri, analiz kodlarını, veri toplama araçlarını veya diğer araştırma kayıtlarını isteyebilir.

Yazarlar, etik ve hukuki sınırlamalar saklı kalmak koşuluyla, bu materyalleri editörlüğe sunmaya hazır olmalıdır. Verilerin gizlilik, kişisel verilerin korunması, ticari sır veya etik kurul koşulları nedeniyle paylaşılamaması durumunda, bu sınırlama açıkça gerekçelendirilmelidir.

3.5. Yazarlık Ölçütleri

Yazar olarak gösterilen kişiler çalışmaya önemli bir bilimsel katkı sağlamalı; makalenin son hâlini onaylamalı ve çalışmanın doğruluğu ile bütünlüğünden uygun ölçüde sorumluluk kabul etmelidir.

Yazarlık için aşağıdaki katkılardan en az birinin sağlanması ve bunun yanında makalenin hazırlanmasına veya eleştirel biçimde gözden geçirilmesine katılım beklenir:

  • Araştırmanın kavramsallaştırılması
  • Araştırma yönteminin geliştirilmesi
  • Veri toplama veya araştırmanın yürütülmesi
  • Verilerin analizi ve yorumlanması
  • Makalenin yazılması
  • Makalenin bilimsel içerik bakımından eleştirel olarak gözden geçirilmesi

Yalnızca finansman sağlama, idari destek verme, genel gözetim, dil düzeltisi yapma veya teknik yardım sunma, tek başına yazarlık için yeterli değildir. Bu katkılar uygun olduğunda teşekkür bölümünde belirtilir.

Hayalet yazarlık, hediye yazarlık ve itibari yazarlık kabul edilmez.

3.6. Yazar Katkılarının Açıklanması

Çok yazarlı çalışmalarda her yazarın katkısı CRediT Taksonomisine göre açıklanmalıdır. Katkı beyanı başlık sayfasında sunulur ve kabul edilen makalenin sonunda yayımlanır.

Bütün yazarlar makalenin gönderimini, yazar sırasını, katkı beyanını ve makalenin son hâlini onaylamalıdır.

3.7. Yazar Değişikliği

Değerlendirme süreci başladıktan sonra yazar ekleme, yazar çıkarma veya yazar sırasını değiştirme talepleri ancak aşağıdaki koşullarla değerlendirilebilir:

  • Değişiklik talebinin gerekçeli olarak sunulması
  • Bütün yazarların yazılı onayının alınması
  • Eklenen veya çıkarılan kişinin yazılı onayının bulunması
  • Değişikliğin yazarlık ölçütlerine uygun olması
  • Güncellenmiş yazar katkı beyanının sunulması

Makale kabul edildikten sonra yazar değişikliğine yalnızca istisnai ve belgelenmiş durumlarda izin verilir. Editörlük, yazarlar arasındaki uyuşmazlıklarda hakem veya arabulucu gibi karar vermez; gerektiğinde yazarların bağlı bulunduğu kurumlardan inceleme talep edebilir.

3.8. Çıkar Çatışması

Yazarlar, araştırmayı veya araştırmanın yorumlanmasını etkileyebilecek mali, kurumsal, mesleki ya da kişisel ilişkilerini açıklamakla yükümlüdür.

Çıkar çatışmasının bulunmaması da açıkça beyan edilmelidir. Beyan başlık sayfasında sunulur ve kabul edilen makalenin sonunda yayımlanır.

3.9. Finansman ve Destek

Araştırmaya sağlanan mali veya kurumsal destekler; destekleyen kuruluşun adı, proje veya hibe numarası ve destekleyicinin araştırmadaki rolüyle birlikte açıklanmalıdır.

Herhangi bir finansal destek alınmamışsa bu durum da açıkça belirtilmelidir. Finansman kaynağı editoryal kararı etkileyemez.

3.10. Etik Kurul İzni

İnsan katılımcılardan anket, görüşme, odak grup, gözlem, deney veya benzeri yöntemlerle birincil veri toplanan araştırmalarda, veri toplamaya başlanmadan önce yetkili bir etik kuruldan izin alınmalıdır.

Etik kurulun adı, karar tarihi ve karar veya sayı numarası makalenin yöntem bölümünde açıklanmalı; etik kurul belgesi gönderim sırasında sisteme yüklenmelidir. Etik kurul izninin araştırma tamamlandıktan sonra geriye dönük olarak alınması kabul edilmez.

Etik kurul izni gerektirmeyen ikincil veri araştırmalarında kullanılan verinin niteliği, kaynağı ve etik kurul izninin neden gerekli olmadığı yöntem bölümünde gerekçeli biçimde açıklanmalıdır.

3.11. Bilgilendirilmiş Onam

İnsan katılımcıların yer aldığı araştırmalarda katılımcılara aşağıdaki konularda yeterli bilgi verilmelidir:

  • Araştırmanın amacı ve kapsamı
  • Katılımın gönüllü olduğu
  • İstedikleri zaman araştırmadan çekilebilecekleri
  • Verilerin hangi amaçlarla kullanılacağı
  • Gizlilik ve kişisel verilerin korunması
  • Araştırmanın olası risk ve yararları
  • Sonuçların bilimsel yayınlarda kullanılabileceği

Katılımcılardan yazılı veya araştırmanın niteliğine uygun biçimde belgelenebilir bilgilendirilmiş onam alınmalıdır. Çocuklar ve karar verme yeterliliği sınırlı kişiler için ilgili mevzuata ve etik kurul kararına uygun olarak veli veya vasi izni ve mümkün olduğunda katılımcının onayı alınmalıdır.

Tanımlanabilir kişisel bilgi, fotoğraf, görüntü, ses kaydı veya vaka ayrıntılarının yayımlanması için ayrıca yayın onamı gerekebilir. Veriler mümkün olan en yüksek düzeyde anonimleştirilmelidir.

3.12. Hataların Bildirilmesi

Yazarlar, değerlendirme sürecindeki veya yayımlanmış çalışmalarında önemli bir hata ya da yanlışlık fark ettiklerinde dergi editörlüğünü gecikmeden bilgilendirmelidir.

Yazarlar; düzeltme, endişe bildirimi, geri çekme veya gerekli diğer yayın sonrası işlemlerde editörlükle iş birliği yapmakla yükümlüdür.

  1. Üretken Yapay Zekâ Kullanımı

Üretken yapay zekâ sistemleri yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez. Bu sistemler bilimsel sorumluluk üstlenemez, çıkar çatışması beyan edemez ve yayın sözleşmesini onaylayamaz.

Yazarlar, üretken yapay zekâ araçlarını bilimsel çalışmanın hazırlanmasında kullanmışlarsa aşağıdaki bilgileri açıklamalıdır:

  • Kullanılan aracın adı ve sürümü
  • Kullanım tarihi
  • Kullanım amacı
  • Kullanıldığı araştırma veya yazım aşaması
  • Üretilen içeriğin nasıl kontrol edildiği
  • İnsan denetiminin kapsamı

Yazarlar, yapay zekâ tarafından üretilen bütün içeriğin doğruluğunu, özgünlüğünü, kaynaklarını, fikrî mülkiyet haklarına uygunluğunu ve bilimsel güvenilirliğini kontrol etmekten sorumludur. Yapay zekâ tarafından üretilen kaynaklar doğrulanmadan kullanılamaz.

Gizli, kişisel, hassas veya kullanım hakkı bulunmayan veriler yapay zekâ sistemlerine yüklenemez.

Yalnızca yazım, dilbilgisi ve biçim kontrolü yapan standart araçların kullanımı için bildirim zorunlu değildir. Bununla birlikte araç yeni içerik üretiyor, metni anlamlı ölçüde yeniden yazıyor, veri analizi yapıyor, kod oluşturuyor veya görsel üretiyorsa kullanım açıklanmalıdır.

  1. Editörlerin Etik Görev ve Sorumlulukları

5.1. Editoryal Bağımsızlık

Editörler, yayıncı ve dergi sahibinden bağımsız olarak bilimsel ve etik ölçütlere göre karar verir. Hiçbir ticari, mali, siyasi, kurumsal veya kişisel çıkar editoryal kararı etkileyemez.

Yayıncı, editörün bilimsel kararlarına müdahale edemez. Editörlük ve yayıncı arasındaki ilişki editoryal bağımsızlık ilkesine dayanır.

5.2. Tarafsızlık ve Eşitlik

Editörler, gönderilen çalışmaları yazarların kimliğinden ve kişisel özelliklerinden bağımsız biçimde değerlendirir. Kararlar çalışmanın:

  • Derginin amaç ve kapsamına uygunluğu
  • Özgünlüğü
  • Bilimsel katkısı
  • Kuramsal yeterliliği
  • Yöntemsel sağlamlığı
  • Etik uygunluğu
  • Bulgularının geçerliliği
  • Anlatımının açıklığı üzerinden verilir.

5.3. Editoryal Karar

Hakem görüşleri editoryal karar için bilimsel danışmanlık niteliğindedir. Nihai karar editöre aittir.

Editör; hakem raporlarını, araştırmanın bilimsel niteliğini, etik uygunluğunu, derginin amaç ve kapsamını ve akademik kayıt bütünlüğünü birlikte değerlendirir. Editör, hakem önerilerinden farklı bir karar verdiğinde kararını bilimsel veya etik gerekçelere dayandırır.

5.4. Gizlilik

Editörler ve yayın kurulu üyeleri, gönderilen makalelere ilişkin bilgileri yalnızca değerlendirme sürecine doğrudan katılan kişilerle paylaşabilir.

Yayımlanmamış makalelerde yer alan bilgi, veri, yöntem ve fikirler yazarların yazılı izni olmadan kişisel araştırmalarda veya başka amaçlarla kullanılamaz.

Editörler, yayımlanmamış makaleleri kamuya açık veya veri saklama koşulları belirsiz üretken yapay zekâ sistemlerine yükleyemez.

5.5. Çıkar Çatışmalarının Yönetilmesi

Editör, kendisinin veya yakın ilişki içinde bulunduğu kişilerin çıkar çatışması yaşadığı bir makalenin değerlendirme sürecinden çekilmelidir. Makale, çıkar çatışması bulunmayan başka bir editör tarafından yönetilmelidir.

Editörler, yazarlar ve hakemler arasındaki kurumsal, mali, mesleki veya kişisel ilişkileri dikkate almalı ve değerlendirme sürecinin bağımsızlığını korumalıdır.

5.6. Editör ve Yayın Kurulu Üyelerinin Makaleleri

Editörlerin veya yayın kurulu üyelerinin dergiye makale göndermesi, çalışmaya ayrıcalık sağlamaz.

Bu çalışmaların değerlendirme süreci, yazarın erişemeyeceği ve etkileyemeyeceği biçimde çıkar çatışması bulunmayan bağımsız bir editör tarafından yönetilir. Yayımlanan makalede değerlendirme sürecinin bağımsız olarak yürütüldüğü açıklanır.

5.7. Hakemlerin Seçilmesi

Editörler:

  • Makalenin konusuna ve yöntemine uygun uzman hakemler seçmelidir.
  • Hakemlerin olası çıkar çatışmalarını değerlendirmelidir.
  • Hakemlere açık değerlendirme ölçütleri sağlamalıdır.
  • Hakemlerin kimliğini çift taraflı kör hakemlik kapsamında korumalıdır.
  • Taraflı, saldırgan veya bilimsel olmayan raporların yazarlara iletilmesini önlemelidir.
  • Hakem performansını kalite, tarafsızlık ve zamanında tamamlama açısından değerlendirmelidir.
  • Hakem havuzunun bilimsel, kurumsal ve coğrafi çeşitliliğini geliştirmelidir.

5.8. Araştırma Etiğinin Gözetilmesi

Editörler, araştırmanın insan haklarına, kişisel verilerin korunmasına, etik kurul kararlarına ve ilgili mevzuata uygunluğunu gözetir.

Etik kurul izni veya bilgilendirilmiş onam gerektirdiği hâlde gerekli belgeleri bulunmayan çalışmalar bilimsel değerlendirmeye alınmaz ya da değerlendirme süreci sonlandırılır.

5.9. Akademik Kayıt Bütünlüğü

Editörlerin temel sorumluluğu akademik kaydın doğruluğunu ve güvenilirliğini korumaktır. Editörler, yayımlanmış bir çalışmada önemli hata veya etik sorun tespit edildiğinde yazarların veya kurumların itibarını koruma kaygısıyla gerekli düzeltme işlemlerini geciktiremez.

  1. Hakemlerin Etik Sorumlulukları

İşletme Araştırmaları Dergisinin değerlendirme süreci çift taraflı kör hakemlik yöntemiyle yürütülür. Hakemler, aşağıdaki etik sorumluluklara uymalıdır.

6.1. Uzmanlık ve Yeterlilik

Hakemler yalnızca uzmanlık alanlarına giren ve yeterli bilimsel değerlendirme yapabilecekleri makaleleri kabul etmelidir. Makalenin belirli bölümlerini değerlendirme konusunda yeterli olmadıklarını düşündüklerinde editörü bilgilendirmelidir.

6.2. Tarafsızlık

Hakemler değerlendirmelerini çalışmanın bilimsel içeriğine dayandırmalıdır. Yazarların kimliği, kurumu, uyruğu, cinsiyeti, dinî veya siyasi görüşü ya da ticari kaygılar değerlendirmeyi etkileyemez.

6.3. Gizlilik

Hakemler, değerlendirmek üzere kendilerine gönderilen makaleleri gizli belge olarak kabul etmelidir. Makaleyi üçüncü kişilerle paylaşamaz, yazarlarla doğrudan iletişime geçemez ve yayımlanmamış bilgileri kendi çalışmalarında kullanamaz.

Hakemler, makalenin tamamını veya bir bölümünü kamuya açık ya da veri saklama koşulları belirsiz üretken yapay zekâ sistemlerine yükleyemez.

6.4. Çıkar Çatışması

Hakemler, yazarlarla veya çalışmanın konusu ve finansman kaynaklarıyla ilgili mali, kurumsal, mesleki ya da kişisel çıkar çatışması bulunması durumunda değerlendirmeyi kabul etmemeli ve editörü bilgilendirmelidir.

6.5. Değerlendirmenin Niteliği

Hakem raporları:

  • Bilimsel ve nesnel olmalı
  • Açık gerekçelere dayanmalı
  • Yapıcı öneriler içermeli
  • Nazik ve profesyonel bir dille yazılmalı
  • Yazarın kişiliğini hedef almamalı
  • Hakaret, tehdit veya aşağılayıcı ifade içermemelidir.

Hakemler, makalede kullanılan kaynakları ve araştırmanın literatürle ilişkisini değerlendirebilir. Ancak kendi çalışmalarına veya belirli bir dergiye gereksiz atıf yapılmasını istememelidir.

6.6. Süreye Uyma

Hakemler, değerlendirmeyi belirtilen süre içinde tamamlamalıdır. Süresinde değerlendirme yapamayacaklarını fark ettiklerinde editörü gecikmeden bilgilendirmeli ve gerekirse hakemlik görevinden çekilmelidir.

6.7. Etik İhlal Şüphesi

Hakemler; intihal, mükerrer yayın, veri uydurma, veri çarpıtma, etik kurul sorunu, atıf manipülasyonu veya başka bir etik ihlalden şüphelenirlerse bunu yalnızca editöre, kanıtlarıyla birlikte ve gizlilik içinde bildirmelidir.

  1. Yayın Kurulunun Etik Sorumlulukları

Yayın kurulu üyeleri:

  • Derginin yayın ve etik politikalarına uygun davranmalı
  • Editoryal bağımsızlığı korumalı
  • Kendilerine iletilen bilgilerin gizliliğini sağlamalı
  • Çıkar çatışmalarını açıklamalı
  • Uzmanlık alanları kapsamında dergiye bilimsel katkı sunmalı
  • Editoryal kararları kişisel veya kurumsal çıkarlar için etkilemeye çalışmamalı
  • Derginin kalite, çeşitlilik ve uluslararasılaşma hedeflerine katkı sağlamalıdır.

Yayın kurulu üyelerinin adları, akademik unvanları, kurumları ve ülkeleri derginin internet sitesinde güncel biçimde yayımlanır. Yayın kuruluna alınan kişilerin kurulda görev yapmayı kabul etmiş olmaları gerekir.

  1. Yayıncının Etik Sorumlulukları

Yayıncı:

  • Editoryal bağımsızlığı güvence altına alır.
  • Editörün bilimsel kararlarına müdahale etmez.
  • Derginin yayın süreçleri için gerekli teknik ve idari altyapıyı sağlar.
  • Yayımlanan içeriğin uzun süreli erişimini ve dijital olarak korunmasını destekler.
  • Etik ihlal, intihal, atıf manipülasyonu ve hakemlik manipülasyonuna karşı gerekli önlemlerin alınmasını sağlar.
  • Ticari veya mali ilişkilerin editoryal kararları etkilemesine izin vermez.
  • Yayımlanan makalelerin sürüm ve yayın kayıtlarını korur.
  • Gerekli durumlarda düzeltme, geri çekme ve endişe bildiriminin yayımlanmasını destekler.
  • Derginin gelir kaynaklarını ve ücret politikasını şeffaf biçimde açıklar.
  • Kişisel verilerin korunması ve sistem güvenliği için gerekli önlemleri alır.

Makalelerin telif hakkı yazarlarda kalır. Dergi yazarlardan telif hakkı devri almaz. Yazarlar dergiye makaleyi ilk kez yayımlama ve açık erişimli olarak dağıtma konusunda münhasır olmayan yetki verir.

  1. Çıkar Çatışmaları Politikası

Yazarlar, hakemler, editörler, yayın kurulu üyeleri ve yayıncı; bilimsel değerlendirmeyi etkileyebilecek veya etkiliyor görünebilecek mali ve mali olmayan çıkar çatışmalarını açıklamalıdır.

Çıkar çatışmaları şunları içerebilir:

  • Finansal ilişkiler
  • Danışmanlık veya istihdam ilişkileri
  • Ortak proje veya yayın geçmişi
  • Aynı kurumda çalışma
  • Yakın kişisel veya mesleki ilişkiler
  • Akademik rekabet
  • Siyasi, ideolojik veya kurumsal bağlılık
  • Araştırmanın sonucundan doğrudan yarar sağlama ihtimali

Bir çıkar çatışmasının bulunması, makalenin otomatik olarak reddedilmesini gerektirmez. Önemli olan ilişkinin açıklanması ve sürecin bağımsız biçimde yönetilmesidir.

  1. Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Davranışlar

Aşağıdaki uygulamalar etik ihlal olarak kabul edilir:

10.1. İntihal

Başka kişilere ait fikir, yöntem, veri, metin, tablo, şekil veya görsellerin uygun atıf yapılmadan kullanılmasıdır.

10.2. Veri Uydurma

Gerçekte gerçekleştirilmeyen bir araştırmaya dayalı veri veya bulgular üretilmesidir.

10.3. Veri Çarpıtma

Araştırma verilerinin, kayıtlarının veya sonuçlarının araştırmanın gerçek anlamını değiştirecek biçimde değiştirilmesi, çıkarılması veya seçici olarak sunulmasıdır.

10.4. Mükerrer Yayın

Aynı veya büyük ölçüde benzer çalışmanın gerekli açıklama ve atıf yapılmadan birden fazla yerde yayımlanmasıdır.

10.5. Dilimleme Yayın

Tek bir araştırmanın sonuçlarının bilimsel gerekçe olmaksızın birden fazla yayına bölünmesidir.

10.6. Haksız Yazarlık

Çalışmaya yeterli katkısı olmayan kişilerin yazar olarak gösterilmesi veya önemli katkı sağlayan kişilerin yazar listesinden çıkarılmasıdır.

10.7. Atıf Manipülasyonu

Yazar, hakem veya editör tarafından bilimsel gerekçesi bulunmayan atıfların talep edilmesi; dergi öz atıflarının yapay biçimde artırılması veya karşılıklı atıf düzenlemeleri yapılmasıdır.

10.8. Hakemlik Manipülasyonu

Sahte hakem kimliği veya hesabı oluşturulması, yazarın kontrolündeki e-posta adreslerinin hakem iletişim bilgisi olarak verilmesi ya da hakemlik sürecini yönlendirmeye yönelik organize girişimlerde bulunulmasıdır.

10.9. Etik Belge Üzerinde Değişiklik

Etik kurul izni, katılımcı onamı, araştırma izni, veri kullanım izni veya diğer resmî belgelerin sahte olarak hazırlanması ya da değiştirilmesidir.

10.10. Gizliliğin İhlali

Hakemlik veya editoryal değerlendirme sırasında edinilen yayımlanmamış bilgi ve materyallerin izinsiz paylaşılması veya kullanılmasıdır.

  1. Benzerlik ve İntihal İncelemesi

Dergiye gönderilen çalışmalar, değerlendirme sürecinin uygun aşamalarında güvenilir benzerlik tarama yazılımlarıyla incelenebilir.

Benzerlik oranı tek başına etik ihlal veya ret ölçütü değildir. Editörlük;

  • Benzerliğin kaynağını
  • Alıntıların uygun biçimde gösterilip gösterilmediğini
  • Yöntemsel standart ifadeleri
  • Yazarın önceki çalışmalarından aktarımları
  • Kaynak göstermeden yapılan çevirileri
  • Metin geri dönüşümünü
  • Benzerliğin makalenin hangi bölümlerinde yoğunlaştığını bağlamsal olarak değerlendirir.

Etik ihlal tespit edilmesi durumunda makale reddedilebilir. Sorunun yayımdan sonra belirlenmesi hâlinde düzeltme, endişe bildirimi veya geri çekme süreci başlatılabilir.

  1. Etik İhlal İddialarının İncelenmesi

Dergi, gönderilmiş veya yayımlanmış bir çalışmaya ilişkin etik ihlal iddialarını ciddiyetle ele alır. İddialar yayımdan önce veya sonra ileri sürülebilir.

Etik ihlal bildiriminde mümkün olduğunca aşağıdaki bilgilere yer verilmelidir:

  • Şikâyete konu makalenin başlığı ve DOI’si
  • İddianın açık açıklaması
  • İddianın dayandığı belge veya kanıtlar
  • Varsa karşılaştırmalı metin, veri veya görseller
  • Bildirimde bulunan kişinin iletişim bilgileri

Kimliği açıklanmayan bildirimler sırf anonim oldukları için reddedilmez; sunulan kanıtların yeterliliğine ve iddianın ciddiyetine göre değerlendirilir.

İnceleme sürecinde:

  1. İddia ve kanıtlar editörlük tarafından ön incelemeye alınır.
  2. Çıkar çatışması bulunan editör veya kurul üyesi süreçten çekilir.
  3. Gerekli görüldüğünde yazarlardan açıklama ve belge istenir.
  4. Gerektiğinde bağımsız uzman görüşü alınır.
  5. Derginin yetkisini aşan araştırma suistimali iddiaları yazarın kurumuna, etik kurula veya ilgili kuruluşa iletilebilir.
  6. İnceleme sırasında ilgili tarafların gizliliği korunur.
  7. Elde edilen bulgulara göre editoryal işlem uygulanır.
  8. Yayımlanmış akademik kaydın düzeltilmesi gerekiyorsa uygun bildirim yayımlanır.

Dergi, cezai veya disipliner yaptırım uygulayan bir soruşturma kurumu değildir. Derginin temel görevi akademik kayıt bütünlüğünü korumaktır. Kurumsal disiplin ve araştırma suistimali soruşturmaları ilgili kurumların sorumluluğundadır.

  1. Şikâyet ve İtiraz Politikası

Yazarlar, hakemler ve okuyucular editoryal süreç, yayın kararı, etik uygulamalar, hakem davranışları veya derginin işleyişi hakkında şikâyette bulunabilir.

Yazarlar, editoryal karara karşı kararın bildirilmesinden itibaren makul bir süre içinde gerekçeli itiraz sunabilir. İtiraz, yalnızca karardan memnun olunmamasına değil; bilimsel, yöntemsel, etik veya usule ilişkin somut gerekçelere dayanmalıdır.

Şikâyet ve itirazlar şu ilkelere göre değerlendirilir:

  • Başvuru yazılı ve gerekçeli olmalıdır.
  • İlgili makale ve karar bilgileri belirtilmelidir.
  • Kararı veren editör, kendi kararı hakkındaki nihai itiraz incelemesini tek başına yürütemez.
  • Gerektiğinde başvuru çıkar çatışması bulunmayan başka bir editör veya bağımsız kurul tarafından incelenir.
  • Taraflardan ek bilgi ve belge istenebilir.
  • Sonuç başvuru sahibine gerekçeli biçimde bildirilir.
  • Bilimsel değerlendirme sonucunun değiştirilmesi ancak önemli bir hata, usulsüzlük veya gözden kaçırılmış bilimsel kanıt bulunması hâlinde mümkündür.
  1. Düzeltme, Geri Çekme ve Akademik Kaydın Güncellenmesi

Dergi, yayımlanmış akademik kaydın kalıcı, erişilebilir ve doğru olmasını esas alır.

14.1. Düzeltme

Makalenin genel sonuçlarını geçersiz kılmayan ancak akademik kaydın doğruluğunu etkileyen önemli bir hata tespit edildiğinde düzeltme yayımlanır. Düzeltme metni özgün makaleye, özgün makale de düzeltme metnine bağlanır.

14.2. Geri Çekme

Aşağıdaki durumlarda makale geri çekilebilir:

  • Bulguların güvenilir olmadığını gösteren önemli hata
  • Veri uydurma veya veri çarpıtma
  • Ciddi intihal
  • Mükerrer yayın
  • Etik kurul veya bilgilendirilmiş onamla ilgili ciddi ihlal
  • Yetkisiz veri veya materyal kullanımı
  • Hukuka aykırılık
  • Manipüle edilmiş hakemlik süreci
  • Makalenin bilimsel güvenilirliğini ortadan kaldıran başka bir etik ihlal

Geri çekmenin amacı yazarları cezalandırmak değil, hatalı veya güvenilir olmayan içeriği açık biçimde işaretleyerek akademik literatürün bütünlüğünü korumaktır.

Geri çekilen makalenin kaydı korunur, ancak her sayfası geri çekildiğini gösterecek biçimde işaretlenir. Geri çekme bildirimi ücretsiz erişime açık olur ve geri çekme gerekçesini açıklar.

14.3. Endişe Bildirimi

Ciddi bir etik veya bilimsel sorun hakkında sonuçlandırılmamış bir inceleme bulunması ya da kurum soruşturmasının uzun sürmesi durumunda geçici olarak endişe bildirimi yayımlanabilir.

14.4. Yayından Kaldırma

Bir makalenin internet sitesinden tamamen kaldırılması yalnızca mahkeme kararı, ciddi kişisel güvenlik riski, hukuka aykırı içerik veya kaldırılmaması hâlinde ağır zarar doğuracak istisnai durumlarda değerlendirilir. Bibliyografik kayıt ve kaldırma gerekçesi mümkün olduğu ölçüde korunur.

  1. Yayın Sonrası Tartışma

Okuyucular, yayımlanan çalışmalar hakkında bilimsel eleştiri, yorum veya düzeltme talebinde bulunabilir. Bilimsel ve kanıta dayalı başvurular editörlük tarafından değerlendirilir.

Gerekli durumlarda makale yazarlarına yanıt hakkı tanınır. Editöre mektup, yazar yanıtı, düzeltme, editoryal not veya başka bir yayın sonrası bildirim yayımlanabilir.

Eleştirilerin kişisel saldırı, hakaret veya bilimsel temeli bulunmayan iddialar içermemesi gerekir.

  1. Veri Paylaşımı ve Tekrarlanabilirlik

Her makalede veri kullanılabilirliği beyanı bulunmalıdır. Yazarlar araştırma verilerinin, analiz kodlarının, veri toplama araçlarının ve diğer destekleyici materyallerin erişim durumunu açıklamalıdır.

Verilerin paylaşılabildiği durumlarda güvenilir veri depoları ve kalıcı tanımlayıcılar kullanılmalıdır. Verilerin paylaşılamadığı durumlarda etik, hukuki, ticari veya gizliliğe dayalı sınırlama açıklanmalıdır.

Veri paylaşımının mümkün olmaması tek başına ret nedeni değildir. Bununla birlikte yazarlar, verilerin neden paylaşılmadığını şeffaf ve doğrulanabilir biçimde açıklamalıdır.

  1. Fikrî Mülkiyet, Telif Hakkı ve Lisans

Yazarlar, makalelerinde kullandıkları üçüncü taraf metin, tablo, şekil, ölçek, fotoğraf ve diğer materyaller için gerekli izinleri almakla sorumludur.

Dergide yayımlanan makalelerin telif hakkı yazarlarda kalır. Dergiye telif hakkı devri yapılmaz. Yazarlar dergiye makaleyi ilk kez yayımlama, dağıtma, arşivleme ve indekslere aktarma konusunda münhasır olmayan yetki verir.

Makaleler, aksi açıkça belirtilmedikçe Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası (CC BY-NC 4.0) lisansı altında yayımlanır.

İntihal, izinsiz materyal kullanımı ve telif hakkı ihlali iddiaları editörlük tarafından incelenir. Gerekli durumlarda yazarlardan izin belgesi istenir ve akademik kaydın düzeltilmesi için işlem başlatılır.

  1. Atıf Etiği

Atıflar bilimsel gereklilik ve çalışmayla doğrudan ilgililik temelinde yapılmalıdır.

Yazarlar:

  • Okumadıkları kaynaklara atıf yapmamalı
  • İlgisiz kaynakları atıf sayısını artırmak amacıyla kullanmamalı
  • Bir kişinin, kurumun veya derginin atıf sayısını yapay biçimde artırmaya çalışmamalı
  • Geri çekilmiş yayınları kullanırken geri çekilme durumunu belirtmeli
  • İkincil kaynağı kullanıp birincil kaynağı doğrudan incelemiş izlenimi vermemelidir.

Editörler ve hakemler, yazarlardan yalnızca makalenin bilimsel niteliğini geliştirmek için gerekli ve doğrudan ilgili atıfları isteyebilir.

  1. Özel Sayılar ve Konuk Editörler

Özel sayılar ve konuk editör yönetimindeki çalışmalar, derginin olağan etik ve bilimsel standartlarına tabidir.

Konuk editörler:

  • Derginin editoryal politikalarına uymalı
  • Çıkar çatışmalarını açıklamalı
  • Hakemlik sürecinin bağımsızlığını korumalı
  • Makalelerin bilimsel ve etik değerlendirmeden geçmesini sağlamalı
  • Kendi çalışmalarının veya yakın ilişki içinde oldukları yazarların çalışmalarının değerlendirmesinden çekilmelidir.

Özel sayı makalelerine normal sayılardaki makalelerden daha düşük değerlendirme standardı uygulanamaz. Nihai editoryal sorumluluk derginin baş editörüne aittir.

  1. Gizlilik ve Kişisel Verilerin Korunması

Dergi; yazarlar, hakemler, editörler, okuyucular ve araştırma katılımcılarıyla ilgili kişisel verileri yalnızca bilimsel yayıncılık süreçlerinin yürütülmesi amacıyla ve ilgili mevzuata uygun biçimde işler.

Kişisel veriler yetkisiz kişilerle paylaşılmaz. Makale yönetim sisteminde toplanan ad, e-posta, kurum, ORCID iD ve benzeri bilgiler, derginin belirtilen amaçları dışında kullanılamaz.

Yazarlar, katılımcıların kimliğini açığa çıkarabilecek gereksiz ayrıntıları makaleden çıkarmalı ve verileri mümkün olan en yüksek düzeyde anonimleştirmelidir.

  1. Etik İhlallerin Bildirilmesi

İşletme Araştırmaları Dergisinde yayımlanmış veya değerlendirme sürecinde bulunan bir çalışmayla ilgili etik dışı davranış, araştırma suistimali, intihal, veri uydurma, veri çarpıtma, çıkar çatışması, hakemlik manipülasyonu ya da başka bir etik sorunla karşılaşılması durumunda editörlükle iletişime geçilebilir.

Bildirimler aşağıdaki adrese gönderilmelidir:

E-posta: dergi@isarder.org

Bildirimde, iddiayı açıklayan bilgi ve belgelerin mümkün olduğunca açık biçimde sunulması gerekir. Dergi, iyi niyetle bildirimde bulunan kişilerin gizliliğini korur. Etik bildirimde bulunan kişilere karşı misilleme yapılmasına izin verilmez.

  1. Politikanın Güncellenmesi

Bu Etik İlkeler ve Yayın Etiği Politikası, uluslararası yayıncılık standartları, COPE rehberleri, DOAJ ölçütleri, ilgili mevzuat ve derginin editoryal uygulamalarındaki gelişmeler doğrultusunda düzenli olarak gözden geçirilir.

Politikanın sürüm numarası ve son güncelleme tarihi derginin internet sitesinde gösterilir. Dergi, politika değişikliklerini geriye dönük biçimde yazarların aleyhine uygulamaz.